Gümrük ve Vergiler (Türkiye İthalat / İhracat)
GTİP / HS kodu yapısı (Tariff Classification)
Her eşya, gümrük işlemlerinde bir tarife pozisyonu ile tanımlanır. Türkiye, Dünya Gümrük Örgütü'nün (WCO) Armonize Sistem (Harmonized System – HS) nomenklatürünü temel alır; Gümrük Birliği nedeniyle AB'nin Kombine Nomenklatürü (Combined Nomenclature – KN/CN) ile uyumludur ve buna ulusal alt kırılımlar ekler.
| Hane | Adı | Kim belirler | Örnek (lokum) |
|---|---|---|---|
| 2 | Fasıl (Chapter) | WCO – HS | 17 – Şeker ve şeker mamulleri |
| 4 | Pozisyon (Heading) | WCO – HS | 17.04 – Kakao içermeyen şeker mamulleri |
| 6 | Alt pozisyon (Subheading) – uluslararası ortak HS kodu | WCO – HS | 1704.90 |
| 8 | KN / CN kodu (AB Kombine Nomenklatürü) | AB / Gümrük Birliği | 1704.90.xx |
| 12 | GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) – Türkiye'ye özgü tam kod | T.C. Ticaret Bakanlığı (Türk Gümrük Tarife Cetveli) | 1704.90.xx.xx.xx |
- İlk 6 hane dünya genelinde aynıdır; alıcı ülkenin tarifesinde 7. haneden sonrası farklılaşır (ör. Körfez ülkeleri ortak tarifesi 8 hane, BAE/S. Arabistan ulusal kırılımlarla 12 haneye kadar).
- HS her 5 yılda bir revize edilir; yürürlükteki sürüm HS 2022'dir, bir sonraki sürüm HS 2028 olarak planlanmaktadır.
- Yanlış GTİP; yanlış vergi, eksik belge (ör. gözetim, uygunluk belgesi) ve ceza riskine yol açar. Emin olunamayan durumlarda Bakanlıktan Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB – Binding Tariff Information) alınabilir.
İthalatta alınan vergi ve mali yükümlülükler
| Kalem | Açıklama | Matrah / Not |
|---|---|---|
| Gümrük Vergisi (GV – Customs Duty) | Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki oran; AB/STA menşeli eşyada genellikle %0 veya indirimli | Gümrük kıymeti (CIF) |
| İlave Gümrük Vergisi (İGV – Additional Customs Duty) | İthalat Rejimi Kararı eki listelerle, çoğunlukla STA'sı olmayan ülke menşeli eşyaya ek olarak uygulanır | Gümrük kıymeti; oranlar GTİP ve menşe ülkeye göre değişir |
| Katma Değer Vergisi (KDV – VAT) | Genel oran %20; bazı ürünlerde %10 / %1 | CIF + GV + İGV + diğer vergi ve masraflar (ilk varış yerine kadar) |
| Özel Tüketim Vergisi (ÖTV – Special Consumption Tax) | I sayılı liste (akaryakıt), II (taşıtlar), III (tütün, alkol, kolalı içecek), IV (beyaz eşya, elektronik, kozmetik vb.) | Listeye göre maktu veya nispi |
| Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) | Vadeli ödeme şekilleriyle (kabul kredili, vadeli akreditif, mal mukabili vb.) yapılan ithalatta genellikle %6; peşin ödemeli ithalatta alınmaz | Oran Cumhurbaşkanı kararıyla değişebilir |
| Damga Vergisi (Stamp Duty) | Gümrük beyannamesi başına maktu tutar; her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir | 2026 tutarı Resmî Gazete'den teyit edilmeli (teyit ediniz) |
| Antidamping Vergisi (Anti-dumping Duty) | Damping (iç piyasa fiyatının altında ihracat) tespit edilen belirli ülke + ürün + bazen firma için ek vergi | CIF üzerinden yüzde veya ton/kg/adet başı tutar |
| Telafi Edici Vergi (Countervailing Duty) | Sübvansiyonlu ithalata karşı ek vergi | Soruşturma sonucu belirlenir |
| Gözetim Uygulaması (Surveillance) | Belirli GTİP'lerde, birim kıymet eşiğin altındaysa ithalat öncesi gözetim belgesi alınması zorunludur | Ödeme değil, ön izin niteliğinde |
| Korunma Önlemi (Safeguard) | Ani ithalat artışına karşı ek vergi veya kota | Geçici |
Diğer: Bazı ürünlerde Tarım ve Orman Bakanlığı kontrol belgesi, TSE/uygunluk denetimi (TAREKS), ardiye ve liman ücretleri, gümrük müşaviri hizmet bedeli.
Gümrük kıymeti (Customs Value)
- Türkiye, DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması'nı (GATT Madde VII) uygular. Esas yöntem işlem değeridir (fiilen ödenen veya ödenecek fiyat).
- Türkiye'de kıymet CIF bazlıdır: eşya FOB/EXW alınmış olsa bile, Türkiye gümrük bölgesine giriş noktasına kadar olan navlun ve sigorta kıymete eklenir. Komisyon, ambalaj, royalti/lisans bedeli ve alıcıya bedelsiz sağlanan girdiler de eklenebilir.
- İşlem değeri kullanılamazsa sırasıyla: aynı eşyanın değeri → benzer eşyanın değeri → indirgeme yöntemi → hesaplanmış değer → geri dönüş (makul) yöntemi uygulanır.
Menşe kuralları (Rules of Origin)
- Tercihsiz menşe (Non-preferential): Eşyanın "ekonomik vatandaşlığı"; İGV, antidamping, kota ve istatistik için kullanılır. Belgesi Menşe Şahadetnamesidir.
- Tercihli menşe (Preferential): STA/tercihli anlaşma kapsamında indirimli/sıfır vergiden yararlanmak için anlaşmanın kendi kuralları (tamamen elde edilme, yeterli işçilik/işlem, değer eşiği, tarife pozisyonu değişikliği) sağlanmalıdır. Belgesi EUR.1, EUR-MED, fatura beyanı/menşe beyanı veya anlaşmaya özgü menşe sertifikasıdır.
- AB ile Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde menşe değil serbest dolaşım esas alınır (A.TR belgesi).
İhracatta vergi durumu
- Türkiye'de ihracatta gümrük vergisi alınmaz (çok istisnai ürünlerde ihracat kısıtlaması/kayda bağlılık olabilir).
- KDV istisnası: İhracat teslimleri KDV Kanunu md. 11/1-a uyarınca KDV'den istisnadır; ihracatçı yüklendiği KDV'yi iade veya mahsup yoluyla geri alabilir. İmalatçıdan ihracatçıya ihraç kaydıyla teslim (md. 11/1-c) de KDV'siz yapılabilir.
- ÖTV'li malların ihracında ÖTV istisnası/iadesi mümkündür.
- İhracatla ilgili belgeler, damga vergisi kanununda öngörülen ölçüde damga vergisinden istisnadır.
- İhracat bedelinin yurda getirilmesi: Kambiyo mevzuatı kapsamında ihracat bedelinin belirli süre içinde Türkiye'ye getirilmesi ve bir kısmının bankaya satılması (İhracat Bedeli Kabul Belgesi – İBKB) zorunlulukları dönem dönem değişmektedir; güncel oran ve süreler TCMB düzenlemelerinden teyit edilmelidir (teyit ediniz).
Gümrük rejimleri ve beyanname türleri (Customs Procedures)
Beyannameler Bakanlığın elektronik sistemi BİLGE üzerinden verilir; beyanname üzerinde rejim kodu (4 haneli) bulunur.
| Rejim | Ne işe yarar | Sık kullanılan rejim kodu |
|---|---|---|
| Serbest dolaşıma giriş (Release for free circulation) | Vergiler ödenerek eşyanın yurt içinde serbestçe kullanılması | 4000 |
| İhracat (Export) | Eşyanın kesin olarak yurt dışına çıkışı | 1000 |
| Transit (Transit) | Eşyanın vergiler askıda olarak bir gümrük idaresinden diğerine taşınması; NCTS ve TIR karnesi ile | T1/T2 / TIR |
| Gümrük antrepo rejimi (Customs warehousing) | Yabancı eşyanın vergiler ödenmeden antrepoda depolanması | 7100 |
| Dahilde İşleme Rejimi – DİR (Inward processing) | İhraç edilecek ürünün üretimi için ithal edilen girdiler vergisiz/teminatlı getirilir; Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) ve ihracat taahhüdü gerekir | 5100 |
| Hariçte İşleme Rejimi (Outward processing) | Türk eşyası yurt dışında işlenip/onarılıp geri getirilir; yalnızca katma değer üzerinden vergi | 2100 |
| Geçici ithalat (Temporary admission) | Fuar, numune, mesleki teçhizat, ambalaj vb. eşyanın belirli süre için kısmen/tamamen vergisiz getirilmesi; ATA Karnesi kullanılabilir | 5300 |
| Gümrük kontrolü altında işleme | Eşyanın daha düşük vergili hale getirecek şekilde işlenmesi | — |
| Serbest bölge (Free zone) | Serbest bölgelere/bölgelerden mal hareketi; ayrı mevzuat | — |
Rejim kodları yaygın kullanımı yansıtır; beyanname düzenlenmeden önce güncel kod listesi teyit edilmelidir (teyit ediniz).
Gümrük müşaviri (Customs Broker)
Ticaret Bakanlığından gümrük müşaviri izin belgesi almış, beyannameyi yükümlü adına ve hesabına (dolaylı temsil) veya adına (doğrudan temsil) veren yetkili kişidir. Firmalar, BİLGE sisteminde müşavire vekâlet tanımlar. Müşavir, beyandaki bilgilerin doğruluğundan yükümlüyle birlikte sorumludur.
Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü – YYS (Authorised Economic Operator – AEO)
- Türkiye'nin AEO karşılığıdır; WCO SAFE Çerçeve Standartları ile uyumludur. Ticaret Bakanlığı tarafından verilir.
- Avantajları: daha az fiziki/belge kontrolü, yerinde gümrükleme, izinli gönderici/izinli alıcı (transit), götürü teminat, öncelikli işlem.
- Önceki dönemde kullanılan "Onaylanmış Kişi Statüsü" büyük ölçüde YYS sistemiyle ikame edilmiştir.
- Ayrıca Onaylanmış İhracatçı (Approved Exporter) statüsü, EUR.1 yerine fatura üzerinde menşe beyanı düzenleme yetkisi verir (YYS'den ayrı bir izindir).
E-ihracat ve mikro ihracat (ETGB)
- ETGB (Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi): Posta veya hızlı kargo (PTT, DHL, UPS, FedEx vb. yetkili firmalar) yoluyla yapılan e-ticaret ihracatında kullanılan basitleştirilmiş beyanname; gümrük müşaviri gerekmeden kargo firması üzerinden düzenlenir.
- Güncel limit: Gönderi başına brüt 600 kg ve 30.000 Avro (4 Aralık 2025'te yürürlüğe giren tebliğ değişikliğiyle önceki 300 kg / 15.000 Avro limitleri iki katına çıkarılmıştır).
- ETGB ile yapılan satış ihracat sayılır; KDV iadesi ve e-ihracat devlet destekleri için kullanılabilir. Limit aşılırsa normal ihracat beyannamesi gerekir.
- Mikro ihracat terimi, ETGB ile yapılan küçük hacimli B2C/B2B satışlar için kullanılan pratik bir kavramdır.
Dolaşım ve menşe belgeleri (Movement & Origin Certificates)
| Belge | Ne zaman kullanılır | Kim onaylar |
|---|---|---|
| A.TR Dolaşım Belgesi | Türkiye–AB arasında Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri; menşe değil serbest dolaşımı kanıtlar | Gümrük idaresi (form, odalar/İB aracılığıyla temin edilir) |
| EUR.1 Dolaşım Sertifikası | STA ortaklarına ihracatta tercihli menşe kanıtı; AB'ye tarım ürünleri ile AKÇT (kömür-çelik) ürünlerinde | Gümrük idaresi |
| EUR-MED | Pan-Avrupa-Akdeniz (PAN-EURO-MED) çapraz kümülasyon kullanıldığında | Gümrük idaresi |
| Fatura Beyanı / Menşe Beyanı (Origin Declaration) | Genelde 6.000 Avro'ya kadar her ihracatçı, üzerinde ise Onaylanmış İhracatçı fatura üzerinde beyan verebilir (anlaşmaya göre değişir) | İhracatçı |
| Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) | Tercihsiz menşe kanıtı; birçok Körfez/Orta Doğu ülkesi gümrüğü ve L/C'ler talep eder; gerekirse konsolosluk/oda onayı | Ticaret/sanayi odaları (TOBB) |
| Form A (GSP Certificate) | Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GSP) kapsamında gelişmekte olan ülkelerden ithalatta; Türkiye'nin kendi GSP rejiminde ithalat tarafında görülür. AB, GSP'de Form A yerine REX (kayıtlı ihracatçı) sistemine geçmiştir | İhracatçı ülke yetkili makamı |
| Anlaşmaya özgü menşe belgeleri | Ör. Türkiye–BAE KEOA, Türkiye–Malezya, Türkiye–Pakistan anlaşmalarının kendi menşe sertifikası formatı | Anlaşmaya göre (teyit ediniz) |
İhracatçı birlikleri kaydı (Exporters' Associations)
- Türkiye'de ihracat yapan firmaların, ürün grubuna göre ilgili İhracatçı Birliğine (İB; çatı kuruluş Türkiye İhracatçılar Meclisi – TİM) üye olması gerekir. Örnekler: İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İB, Ege Kuru Meyve İB, Akdeniz Yaş Meyve Sebze İB.
- İhracat beyannamesi, birlik kayıt/onay sistemi ile ilişkilendirilir; FOB bedel üzerinden binde oranında birlik aidatı/kesintisi alınır.
- Devlet yardımları (pazara giriş, fuar, e-ticaret, tasarım destekleri) çoğunlukla İB'ler üzerinden yürütülür.
Bu işi sizin yerinize ARTAĞAN yapsın
Türkiye'den ürün almak veya üretim yaptırmak istiyorsanız; tedarik, kalite kontrol, gümrük, navlun, sigorta ve akreditif süreçlerini Türkiye'deki temsilciniz olarak biz yönetiriz. Üretici fiyatını açıkça paylaşırız, kazancımızı siz belirlersiniz.
Kaynaklar
- T.C. Ticaret Bakanlığı – Serbest Ticaret Anlaşmaları: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari
- Yürürlükte bulunan STA'lar: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/yururlukte-bulunan-stalar
- Onay süreci devam eden STA'lar: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/onay-sureci-devam-eden-stalar
- Ukrayna STA sayfası: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/onay-sureci-devam-eden-stalar/ukrayna
- Müzakere süreci devam eden STA'lar: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/muzakere-sureci-devam-eden-stalar
- Tercihli Ticaret Anlaşmaları: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/tercihli-ticaret-anlasmalari
- Katar TEOA yürürlük duyurusu: https://ticaret.gov.tr/haberler/katar-ile-ticarette-yeni-donem-basladi-turkiye-katar-ticaret-ve-ekonomik-ortaklik-anlasmasi-teoa-yururluge-girdi
- Türkiye–KİK STA basın duyurusu: https://ticaret.gov.tr/haberler/turkiye-korfez-isbirligi-konseyi-kik-serbest-ticaret-anlasmasi-hakkinda-basin-duyurusu
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Ukrayna STA onayı (15 Temmuz 2026): https://www.mfa.gov.tr/no_-136_-ukrayna-yla-imzalanan-serbest-ticaret-anlasmasi-nin-ukrayna-parlamentosu-genel-kurulu-nda-kabulu-hk.tr.mfa
- Posta ve Hızlı Kargo Tebliği (mevzuat): https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=39511&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5
- AA – Posta ve hızlı kargo limitlerinin artırılması: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/posta-ve-hizli-kargo-gonderilerinde-agirlik-ve-parasal-ust-sinirlar-artirildi/3788196
- Free trade agreements of Turkey (tarih kontrolü için ikincil kaynak): https://en.wikipedia.org/wiki/Free_trade_agreements_of_Turkey
- UNECE UN/LOCODE: https://unece.org/trade/cefact/unlocode-code-list-country-and-territory
- UN/CEFACT LOCODE sözlüğü: https://vocabulary.uncefact.org/unlocode
- Routescanner – Türkiye LOCODE listesi: https://www.routescanner.com/locodes/TR
- Evyap (TREYP) liman kodu: https://magicport.ai/ports/turkey/evyap-port-treyp
- Hamad Limanı (QAHMD): https://en.wikipedia.org/wiki/Hamad_Port
- Shuwaikh Limanı (KWSWK): https://en.wikipedia.org/wiki/Shuwaikh_Port
- Khalifa Bin Salman Limanı (BHKBS): https://en.wikipedia.org/wiki/Khalifa_Bin_Salman_Port
- Çukurova Uluslararası Havalimanı: https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukurova_International_Airport
- Dünya Gümrük Örgütü – HS Nomenklatürü: https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview.aspx
- IATA kod arama: https://www.iata.org/en/publications/directories/code-search/
- ICC – Kurallar (UCP 600, URC 522, Incoterms): https://iccwbo.org