Ödeme Yöntemleri
| Yöntem | İngilizce | Nasıl işler | İhracatçı riski | İthalatçı riski |
|---|---|---|---|---|
| Peşin ödeme | Cash in Advance (CIA / prepayment) | Alıcı, mal sevk edilmeden önce bedelin tamamını (veya bir kısmını, ör. %30 avans) havale eder. | En düşük | En yüksek |
| Akreditif | Letter of Credit (L/C) | Alıcının bankası, şartlara uygun belgeler ibraz edildiğinde ödeme taahhüdü verir. | Düşük (teyitliyse çok düşük) | Düşük–orta (belgeye uygunluk ödenir, malın kalitesi değil) |
| Vesaik mukabili | Documents against Payment (D/P), Cash against Documents (CAD) | Sevk belgeleri bankalar aracılığıyla gönderilir; alıcı bedeli ödeyince belgeleri teslim alır. ICC URC 522 kurallarına tabidir. | Orta (alıcı belgeleri almazsa mal varış limanında kalır) | Düşük–orta |
| Kabul kredili | Documents against Acceptance (D/A) | Alıcı, poliçeyi (vadeli senet) kabul ederek belgeleri alır; ödeme vadede yapılır. | Yüksek (mal teslim alınmıştır, ödeme alıcının iradesine kalır) | Düşük |
| Mal mukabili / açık hesap | Open Account | Mal ve belgeler doğrudan alıcıya gönderilir; ödeme anlaşılan vadede (ör. 30/60/90 gün) havaleyle yapılır. | En yüksek | En düşük |
Risk sıralaması
- İhracatçı için en güvenliden en riskliye: Peşin → Teyitli akreditif → Teyitsiz akreditif → Vesaik mukabili (D/P) → Kabul kredili (D/A) → Mal mukabili (açık hesap)
- İthalatçı için en güvenliden en riskliye: Mal mukabili → Kabul kredili → Vesaik mukabili → Akreditif → Peşin
Pratik notlar
- Yeni müşterilerde avans + bakiye vesaik mukabili veya akreditif yaygın bir dengedir.
- Açık hesap/D/A satışlarında ihracat kredi sigortası (Türkiye'de Türk Eximbank alacak sigortası veya özel sigortacılar) ve faktoring riski azaltmak için kullanılır.
- Türkiye'de ihracat bedellerinin yurda getirilmesi ve ihracat bedeli kabul belgesi (İBKB) gibi kambiyo yükümlülükleri ödeme yönteminden bağımsız olarak takip edilmelidir; güncel kurallar için bankanıza danışın.
Akreditif (Letter of Credit – L/C) Çeşitleri
Taraflar
| Taraf | İngilizce | Rolü |
|---|---|---|
| Amir (akreditifi açtıran) | Applicant | Genellikle ithalatçı; bankasına akreditif açtırır. |
| Lehdar | Beneficiary | Genellikle ihracatçı; şartlara uygun belgeleri ibraz ederek ödemeyi alır. |
| Amir banka (akreditif bankası) | Issuing Bank | Akreditifi açan ve ödeme taahhüdünü veren banka (alıcının bankası). |
| İhbar bankası | Advising Bank | Akreditifi lehdara iletir, görünürdeki gerçekliğini kontrol eder; ödeme yükümlülüğü yoktur. |
| Teyit bankası | Confirming Bank | Amir bankanın taahhüdüne ek olarak kendi ödeme taahhüdünü verir (genellikle ihracatçının ülkesindeki banka). |
| Görevli / ödeyici banka | Nominated Bank | Belgeleri incelemek, ödemek, kabul etmek veya negosiye etmek üzere yetkilendirilen banka. |
| Rambursman bankası | Reimbursing Bank | Ödeyen bankaya amir banka adına geri ödemeyi (karşılığı) yapan banka. |
Akreditif türleri
| Tür | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|
| Dönülemez | Irrevocable | UCP 600'e göre tüm akreditifler, aksi yazılmadıkça dönülemezdir; tarafların onayı olmadan değiştirilemez/iptal edilemez. |
| Teyitli | Confirmed | İkinci bir banka (çoğunlukla ihracatçının ülkesinde) ödeme taahhüdü ekler; ülke ve banka riski azalır. Teyit masrafı doğar. |
| Teyitsiz | Unconfirmed | Ödeme taahhüdü yalnızca amir bankadadır. |
| Görüldüğünde ödemeli | Sight / At Sight | Uygun belgeler ibraz edilip incelendikten sonra (en geç 5 iş günü inceleme süresi) ödeme yapılır. |
| Vadeli ödemeli | Deferred Payment | Ödeme, belirlenen vadede (ör. konşimento tarihinden 90 gün sonra) yapılır; poliçe yoktur. |
| Kabul kredili | Acceptance | Lehdarın keşide ettiği vadeli poliçe banka tarafından kabul edilir, vadede ödenir; kabul edilmiş poliçe iskonto ettirilebilir. |
| Negosiyasyonlu (iştiralı) | Negotiation | Görevli banka, belgeleri satın alarak (avans/iskonto) lehdara vadeden önce ödeme yapar. "Freely negotiable" akreditiflerde herhangi bir banka negosiye edebilir. |
| Devredilebilir | Transferable | Lehdar (genellikle aracı tüccar), akreditifi kısmen veya tamamen ikinci lehdara (asıl tedarikçi) devredebilir. Yalnızca akreditifte açıkça "transferable" yazıyorsa mümkündür. |
| Karşılıklı (arka arkaya) | Back-to-Back | Aracı, kendi lehine açılmış akreditifi teminat göstererek tedarikçisi lehine ikinci bir akreditif açtırır. İki ayrı akreditiftir. |
| Rotatif (yenilenen) | Revolving | Düzenli sevkiyatlar için; kullanıldıkça tutar/süre otomatik veya şartlı olarak yenilenir (kümülatif / kümülatif olmayan). |
| Kırmızı şartlı | Red Clause | Lehdara, sevkiyattan önce (hammadde/üretim için) avans kullandırma izni veren akreditif. |
| Yeşil şartlı | Green Clause | Kırmızı şartlıya benzer; ancak avans, malın bir antrepoda depolandığını gösteren belge karşılığında verilir. |
| Stand-by akreditif | Standby L/C (SBLC) | Teminat niteliğindedir; borçlu yükümlülüğünü yerine getirmezse lehdar talepte bulunur. ISP98 veya UCP 600'e tabi olabilir. |
| Rambursmanlı | Reimbursement L/C | Ödeyen bankanın karşılığını bir rambursman bankasından talep ettiği yapı; ICC URR 725 kurallarına tabidir. |
Kurallar
- UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits, ICC Yayın No. 600, 2007): Belgeli akreditiflerin temel kural seti. Bankalar mal ile değil yalnızca belgelerle ilgilenir; belgeler akreditif şartlarına "görünüşte" uygun olmalıdır.
- ISBP (International Standard Banking Practice, güncel sürüm ISBP 821): Belgelerin UCP 600 kapsamında nasıl inceleneceğine ilişkin uygulama rehberi.
- eUCP (UCP'ye elektronik ek, sürüm 2.0/2.1): Elektronik kayıtların ibrazına ilişkin kurallar.
- İlgili diğer kurallar: URR 725 (rambursman), ISP98 (stand-by), URC 522 (vesaik mukabili tahsil), URDG 758 (talep garantileri).
Sık görülen rezervler (uyumsuzluklar – discrepancies)
- Sevkiyat tarihinin akreditifteki son yükleme tarihini (latest shipment date) aşması.
- Belgelerin ibraz süresinin aşılması (UCP 600'de aksi belirtilmezse sevkiyattan sonra en geç 21 takvim günü ve her halükârda akreditif vadesi içinde).
- Akreditifin vadesinin dolmuş olması.
- Fatura tutarının akreditif tutarını aşması; mal tanımının akreditifle uyuşmaması.
- Belgeler arasında tutarsızlık (ağırlık, koli adedi, marka, liman adları).
- Konşimentonun "temiz" olmaması (hasar şerhi) veya "on board" notasyonunun eksik/tarihsiz olması.
- Sigorta belgesinin eksik teminatla veya sevkiyat tarihinden sonraki bir tarihle düzenlenmesi.
- İstenen imza, ciro, onay (legalizasyon) veya orijinal/kopya adedinin eksik olması.
- Kısmi sevkiyat veya aktarma (transshipment) yasakken bunların yapılması.
Tipik olarak istenen belgeler
- Ticari fatura (Commercial Invoice)
- Konşimento (Bill of Lading) / hava yük senedi (AWB) / CMR
- Çeki listesi (Packing List)
- Menşe şahadetnamesi (Certificate of Origin) – ör. Körfez ülkeleri için çoğu zaman ticaret odası onaylı ve gerekirse konsolosluk onaylı
- Sigorta poliçesi/sertifikası (CIF/CIP satışlarda)
- Analiz, kalite, sağlık veya bitki sağlığı sertifikası (gıda ürünlerinde)
- Gözetim/muayene belgesi (Inspection Certificate)
- Poliçe (Bill of Exchange / Draft) – kabul ve negosiyasyon akreditiflerinde
- Lehdar beyanı (Beneficiary's Certificate), gemi sertifikası, helal sertifikası gibi özel belgeler
Bu işi sizin yerinize ARTAĞAN yapsın
Türkiye'den ürün almak veya üretim yaptırmak istiyorsanız; tedarik, kalite kontrol, gümrük, navlun, sigorta ve akreditif süreçlerini Türkiye'deki temsilciniz olarak biz yönetiriz. Üretici fiyatını açıkça paylaşırız, kazancımızı siz belirlersiniz.
Kaynaklar
- ICC – Incoterms® 2020: https://iccwbo.org/business-solutions/incoterms-rules/incoterms-2020/
- ICC – Incoterms rules history and overview: https://iccwbo.org/business-solutions/incoterms-rules/
- ICC – UCP 600 / Documentary credits: https://iccwbo.org/business-solutions/trade-finance/
- Hapag-Lloyd – Container Specification (PDF): https://www.hapag-lloyd.com/content/dam/website/downloads/press_and_media/publications/15211_Container_Specification_engl_Gesamt_web.pdf
- Hapag-Lloyd – 40' Standard High Cube: https://www.hapag-lloyd.com/en/services-information/cargo-fleet/container/40-standard-high-cube.html
- Hapag-Lloyd – 40' Standard: https://www.hapag-lloyd.com/en/services-information/cargo-fleet/container/40-standard.html
- Hapag-Lloyd – 40' Flatrack: https://www.hapag-lloyd.com/en/services-information/cargo-fleet/container/40-flatrack-high-cube.html
- Hapag-Lloyd – 40' Open Top: https://www.hapag-lloyd.com/en/services-information/cargo-fleet/container/40-open-top-high-cube.html
- ISO 668 – Series 1 freight containers: https://www.iso.org/standard/76912.html
- IMO – SOLAS Verified Gross Mass: https://www.imo.org/en/OurWork/Safety/Pages/Verification-of-the-gross-mass.aspx
- IATA – Air Cargo / e-AWB / ULD: https://www.iata.org/en/programs/cargo/
- IATA – Dangerous Goods Regulations: https://www.iata.org/en/publications/dgr/
- IPPC – ISPM 15: https://www.ippc.int/en/publications/640/
- EPAL – Euro pallet specifications: https://www.epal-pallets.org/
- AB Direktifi 96/53/EC (araç ağırlık ve boyutları): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:31996L0053
- UNECE – CMR Konvansiyonu: https://unece.org/transport/road-transport
- IRU – TIR sistemi: https://www.iru.org/what-we-do/facilitating-trade-and-transit/tir
- TOBB – TIR ve ATA karneleri: https://www.tobb.org.tr/
- Kuehne+Nagel – Incoterms 2020 özeti: https://www.kuehne-nagel.com/us/how-to/customs-clearance/incoterms
- Wikipedia – Incoterms (genel kontrol amaçlı): https://en.wikipedia.org/wiki/Incoterms